Мавз=и Идеологияи сиёсц ьамчун шакли шуури жамъиятц Наыша

Главная страница
Контакты

    Главная страница


Мавз=и Идеологияи сиёсц ьамчун шакли шуури жамъиятц Наыша



страница5/7
Дата06.01.2017
Размер1,06 Mb.


1   2   3   4   5   6   7

3. Алоыамандии идеологияи дини Буддоц бо дигар идеологияьои сиёсии замони муосир.

Дар жаьони имр=за мисли тамоми диньои дигар аыоиду миаросимьои буддоц низ хело тащйир ёфтаанд ва бисёр рукньои ыадима таньо риояи р=ьониёни олимартаба ьамтц дониста мешавад. Масалан аз 8 – талабот барои диндорони оддц таньо роияи нисфи оньо кофист. Ьангоми зуьур Буддоия жомеаи ьиндц ба чаьор табаыаи аз ьам жудо таысим шуда буд:

1. Бараьманьо – р=ьониён;

2. Кшатрияч – сурхп=стон;

3. Фамисия зардьо;

4. Кудра ё шудре - бозаргони сиёь аз ыавмьои бумц.

Дар дини Буддоц сарчашмаи амали солеь ва нажот расидан ба нирвана – саодати маьз паноь бурдан ва ё пайравц аз се ьаыиыат: Буддо. Дхарма, ва Сангха мебошад, ки гавьари ыиматбаьо номида шудаанд. Мувофиыи эътиыоди суннати Буддоиён Буддо дорои баъзе жумла, = дорои чашми аыл дар пешонц буда, ки ба = имконият додани гузашта, ьозира ва ояндаи ьар як вужуди воыец, тасаввурц ва шуури соф дорад. Нахустин бор Буддо усули асосиитариыату мазьаби худро дар мавзе маъруф ба «Бощи щазолон» баён кардааст.

«дар ин олам тамоми ашёро ду ьадди ирфот бипарьезад. Масалан, зиндагонии саросар айшу н= шва шаьват низ нописанду зишту фар=моя аст, ьамчунин зиндагонии саросар фикру ранжу риёзат, пур аз сахтиву заьмат ни зноматлуб ва беьуда мебошад». Аз ин р=, марди солеь ва толиби ьаыиыат аз ин сарьад бодя канораж=ц куна два нуытаи мобайниро, адолати ьаыиыц аст, ба даст оварад, ки дар он нуыта нури маърифат тобиш мекунад ва гавьари илм ва саодат ва осоишу иштиёы дар он жост.

Дхарма – тасдиы, назария дар буддизм яке аз мафьумьои ссермаънц буда, ьадди аыа, дар фалсафаи Буддоц дорои маъноьои:

1. Таълимоти муназзами Буддо;

2. Тарзи рафтор, адолат ва ыонун;

3. Шароит, иллату маъмул;

4. Даьр сохтори муназзами олами падидаьо.

5. Воыеияти олц – лаьзаьои ьастц мебошад.

Тариыаи Буддо роьи мобайнц аст. Ва аз ифроту тафриыьоиьарду тараф, оньо, ки мехоьанд ьамагуна майлу хоьишьои табиии инсонро нест кунанд, канораж=ц кардааст. Ин роьи мобайнц роьи нажот ва тазкияи нафсро роьи ориёнц номидаанд, ки ибтидоц онро Зардушт бар се зинаи камоли ахлоыц гузошта ва Буддо бошад, онро 8 – зина тавсия бахшидааст:

1. Пиндори нек; 2. гуфтори нек; 3. рафтори нек; 4. мужодилаи нек; 5. нигоьи нек; 6. тааыули нек; . 7. укасбу кор нек. 8. идроки нек;

Дар баробари ин аыидаьо маълум мегардад, ки чуни фикрьои дар боло зикргардида идеологияи Буддоц дар дигар идеологияьои динц низ то андозае инъикоси худр ёфтаанд. Из ин р=, идеологияи буддоц бо дигар жараёньои идеологц дар алоыамандц арзи ьастц намудааст.
Мавз=и 14.

Идеологияи дини масеьц.

Наыша:

1. Заминаьои таърихц ва фалсафыаи пайдоиш ва инкишофи идеологияи масеьц

2. Таълимоти асосии идеологияи дини масеьц.

Дини насронц – яке аз диньои жаьони замони муосир ба шумор меравад, ки дар ощози солшумории мелодц ба вужуд омадааст. Ин дин дар ибтидо ьамчун як фариыа аз дини яьудия зуьур кард. Дар бораи пайдоиш ва шахсияти Исои Масеь, ки асосгузори идеологияи ин дин маьсуб мешавад, дар сарчашмаьо ва тадыиыотьои олимони диншинос аз як тараф ба р=ьонияти насронц аз тарафи дигар ихтиолфоти аыидаьои гуногун жой дорад.

Яке аз сарчашмаьои асосц барии шарьи ьол ва таълимоти Исои Масеь чор китоби «ИНжил» мебошад, ки он иборат аст ва инжильои Матто, Маркус, Луьо ва Юьанно. Таълимти Исои Масеь баъд аз сари = аз тарфи шогирдаонаш жамъоварц шудааст. Дини Насронц дар шароите ба вужуд меояд, ки Фаластин ва канорьои Баьри Миёназамин дар таьти истило ва салтанати румиён ыарор дошт. Яке аз муьимтарин ьодисаи таваллуди Исо он аст, ки Марям – модари = на аз шавьараш Юсуф, балки аз «Руьулыудс» - р=ьи муыаддас, яъне Худо ьомила мешавад. Дар инжили Юьанно аз сар то охир калимаи «Падар» ва «Писар» ба маънии хос , таньо ба нисбати Худо ва Исо ба кор рафтааст. Як маънии тозае, ки дар инжо пайдо мекунем, ташбеьи истиори Исо ба нур аст. ИСО мефармояд: «Ман нур ьастам, ки ба жаьон омадам, то ьар кц ба ман имон оварад, дар торикц намонад». Дар ощози ьаминкитоб Исо чун нури маърифати ьаыиыц мешавад:

«Он нури ьаыиыц, ки ьар як одамро мунаввар мегардонад, ба жаьон омаданц буд, = дар жаоь буд ва жаьон ба воситаи = ба вужуд омад ва жаьон =ро шинохт» таълимоти - доктринаи китоби «Бибилия» аз чунин матлабьо иборат аст:

- дар бораи навиштажоти

- дар бораи Худо;

- дар бораи р=ьулыудус;

- дар бораи инсон;

- дар бораи пок намудани гуноьон ва нажот;

- дар бораи калисо, фариштаьо ва шайтон.

«Бибилия» яке аз сарчашмаьои муьими таърихц, мазьабц ва бадинаи инсоният мебошад. Аз назари фарьангц бошад, он яке аз ёдгориьо шоькориьои маданияти башарист. Вай дар худ жаьонбинц ва тасаввууроти инсоньоро дар бораи пайдоиши олам, инсон ва маънои ьастц, зиндагц ва аылиёт инъикос гардидааст. Тибыи таълимоти насронц Худо воьид ва якто буда, дар се симо: Падар, Писар, Р=ьулыудус зоьир мешавад. Ин тасавууротьо дар диншиносц таълимоти тамсилц меноманд.

Таълимти масеьият дар мавриди инсон чунин аст. Дар р=зи шашуми офариниш, пас аз офаридани ьайвоноти ваьшц, чорпоён ва хазандагон парвардигор даст ба офаридани одам мезанад. Ва Худо гуфт: «Одамро ба сурати мо биофарем ва оньо бар моьиёни наьр ва бар тамоми замин бисиришт ва ба биншини вай р=ьи ьаёт дамид ва одам жони зинда шуд.



2. Таълимоти асосии идеологияи дини масеьц.

Асоси фалсафаи таълими ахлоыии масеьият щалаба бар адовату хушунат аз тариыи муьаббат аст. Ба кассе, ки мехоьад аз ту ыарз гирад, р= нагардон. Лекин манн ба шумоён мег=ям: «Душманони худро дуст бидоред ва лаънаткуннадагони худ баркат бихоьед, ба нафраткуннадагони худ некц куне два баро озордиьандагону таъкибкуннадагони худ дуо гуед. Дар муыобили душманц бо дустц, бо муьаббат бо мадоро дар муыобили бадцба некц жавоб гуфтан шаьомату ыаьрамонист ва баржастатарин сатьи маънавии инсон аст». Идеалу ормони волое, ки дар ин ьикматьои пурарзиш ниьон аст, инсониятро ба мадори нави арзёбии ахлоыц ва муносибати байниьамдигарии инсоньо бардошт.

Дар насронц ба се равияи асосц таысим шудааст:

1. равияи католикц;

2. равияи православц;

3. протестантизм.

Равияи католикц – аз калимаи юнонц буда, маънояш умумижаьнц мебошад. Яке аз шохаьои асосии дини насронц буда, бештар дар ыисмати щарбии империяи Рум густариш пайдо кард. Калисоьои католики Рум аз бузургтарин ва бонуф=зтарин калисои наронц дар Щарб ба шумор мерафт. Дар пок кардани инсоньо аз барои нахустг=ноь католикьо наыши асосиро ба калисо нисбат медиьанд. Ин амлокро Поп чун жонишини Масеь дар замон анжом медиьад. Сарварии ин равияьо Иоанно Павели « ба =ьда дорад.

Равияи православия ё клисоьои Ортодоксии Шарыц бар хилофи католикьо дорои як калисои марказц намебошанд. Вай дар т=ли таърихи таьаввули худ ба 15 калисои мутаыил: Искандария, Антокия, Иерусалим, Россия, Гуржия, Сербия, Руминия, Кибризия, Элледия, Албания, Булщория, Лаьистон, Чехословакия, Амрико таысим мешаванд. Таълимоти провославиьо чуни наст: «Мо бо Худои воьид падари ыодири мутлаыи ьама чизьои диданц ва щайридиданц ва ба Худованди воьиди Исои Масеь писари Худо, ки аз падар беру номада, фарзанди ягона ва мавлуд аз = зоти Падар аст имон дорем. Худо аз Худо, Нур аз Нур, Худои ьаыиыц аз Худои ьаыиыц мавжуд аст., на махлуы аз як зот бо Падар, ки ба василаи = ьама чиз вужуд ёфта. Он кц дар осмон нест ва барои хотири мо одамиён барои нажоти мо нузул кард ва мужассам шуд ва инсоне гардид ва ранж бур два р=ьи саввум бархост ва ба осмон сууд кард ва боз хоьад омад, то зиндагон ва мурдагонро доварц намояд.».

Протестантизм сеюмин равияи бонуфузи дини насронц буда, асри 16 ба вужд омадааст. Омили асосии пайдоиши ин жараёни нави насронц зуьури табаыаи нави ижтимоц бо номи буржуазц ва по бо арсаи вужуд ниьодани сохти нави жамъиятц, яъне сармоядорц буд. манфиати ин табаыаи жадитд ва системаи иытисодии он зарурати озодии маънавц ва соьибихтиёрии бештари одамонро таыозо мекард. Назария ё щояи асосии протестантц иборат аз он аст, ки ба нажот таньо бо як имони комил ба марги Исои Масеь жиьати кафолати гуноьони инсоният мушарраф шудан мумкин аст.

Р=ьи муыаддас аз Худо-Падар офарида шудааст - католикьо

Р=ьи муыаддас аз Худо – Писар офарида шудааст – католикьо.

Протестантцу мазьаби насронц, ки дар асри 16 пас аз ислоьот чун масъули эътироз аз католизм ба вужуд омад.

Дар асоси гуфтаьои боло маълум мегардда, ки идеологияи Масеьц яке аз идеологияьои жаьоне ба ьисоб меравад, ки ташвтыу тарщиботи жомеаи башарц барои тамоми насльо мебошанд.
Мавз=и 15.

Ислом ьамчун жараёни идеологияи дини муосир.

Наыша:

1. Пайдоиш, барыароршавц, ташаккул ва инкишофи ислом.

2. Таълимоти идеологияи сиёсии дини ислом.

3. Исломи сиёсц дар замони муосир.


1. Пайдоиш, барыароршавц, ташаккул ва инкишофи ислом.

Ислом сеюмин ва охирин дини жаьонц дар нимаи дуюми асри 6 ва ибтидои асри 7 дар нимжазираи Арабистон, ки арабьо онро «Жазиратулараб» мег=янд, ба арсаи вужуд омад. Ин дин дар ьамсоягии минтаыае зуьур кард, ки чорроьи барх=рди тамаддуньо буда, наышит арзандае дар тамаддуни жаьонц гузоштааст. Ва ин чорроьо олимони тамаддуншинос чорроьи Сурия номидаанд, ки на таньо кишвари имру=заи Сурия, балки таырибан тамоми Осиёи Наздик, соьильои Баьри Миёназамин ва Осиёни Хурдро дарбар мегиранд.

Ьарчанд гавьораи ислом шаьрьои Мака ва Мадинаи дар гузаштаи дурдасти ин минтаыа ыарор доштаандтамоми нуытаьои ислом мазмуну мундарижаи он за ваьдату умумиятьои аносири фарьангиву мазьабии ислом бо дигар фарьангьои аз онжо сарчашма гирифта, гувоьц медиьад. Дар дини тавьидии сомц то ислом зодаи ьамин ьавзаи тамуддун ва аз бисёр жиьат ифодакунандаи хусусиятьои фарьангии он буданд.

Ин минтаыа чорроье буд, ки дар он тамаддуньои бобулц, шумеривуаыодц, эронц юнониву румц, финиыц, мисрц в ниьоят сомц ба ьам барх=рда ах якдигар мутаасир гардидаанд ва дар заминаи он дар шаьрьои марказии ин минтаыа тадрижан метавон гуфт, ки тамаддуни шукуфоии ду тамаддун: насронц ва исломц нер= бахшид.

Аз ин р=, пайдоишу жараёни ба дини жаьонц ташаккул ёфтани исломро ьамчун дини дар асл сомц бидуни ба назар гирифтани иртиботи он ба ьавзаи тамаддуни Сурия фаьмидан мушки ласт. Охири асри 6 ва ибтидои асри 7 давраи ивазшавии як форматсияи жамъиятию иытисодц бо дигараш, давраи авжгирии муборизаи мусаллаьонаи ду империяи жаьонц – Византия ва Эрони сосонц ба шумор мерафт.

Ислом таърихан чуни дини аз ьама жавони якхудоц ба шумор рафта, дар жаьон зиёда аз як миллиарду 300 миллион нафар пайрав дорад ва як ыисми маданияти маънавии халыьои бештар аз 40 мамлакати гуногун мебошад. Мусалмонон имр=з минтаыаи васеъро дар курраи Оссиёву Африыо ( Ховари Миёна ва Наздик, Осиёи Жанубц- Щарбц, Африыои шимолию тропикц ва щ.)-ро ишщол кардаанд. Як ыатор мамлакатьо номи Жумьурии исломиро доранд: (Ж.И. Покистон, Эрон, Афщонистон, Арабистон ва щ.) ва дар ьудуди 28 давлат исломро ьамчун дини расмц дар ыонуньои асосии худ эътироф кардаанд.

Ислом имр=з баъд аз пароканда шудани системаи сотсиалистц ва камэътибор гардидани идеологияи комунистц, дар мамлакатьои собиы Иттиьодц Ш=равц ва махсусан Тожикистон мавыеъ ва нуфузи худро боз ьам устувортар гардонидааст.

2. Таълимоти идеологияи сиёсц дини ислом.

Наыши сиёсию ижтимоии ислом дар сад соли охир дар кишварьои Осиёву Африко якранг набудааст. Дар марьилаи аввал пас аз шикасти паёпаи мамлакатьои исломц дар муыобилу фишору зарбаьои ьарбию сиёсц ва иытисодии кишварьои щарбц мусалмонон ба тадриж аз хоби щафлати асримиёнагц бедор шуда, ба вазъияти аыибмондагии иытисодиву сиёсц ва илмию техники худ огоь гардиданд.

Ьамзамон бод дарки ин вазъият гур=ье аз таьсилкардаьо, жавонон ва равшанфикрону тараыыихоьи ин кишварьо дар жустуж=и сабабу иллати ин аыибмондагц ва жахолат афтоданд. Дар натижа гур=ье ба хулосае омаданд, ки иллат ба хусусияти шахшудагц ва тащйирнопазирии дини ислом аст. Гуру=ьи дигаре сабаби аыибмондагиро дар ду жабьа: бегона гардидани мусалмонон аз исломи асил - принсипьои асосии дини Муьаммад ва таылиду ьурофот, бидъатьо ва ба жахолат олуда гардидани он доданд. Вобаста ба ьамин ьан=з дар нимаи асри 19 ду навъ муносибат ба ислом ба ду навъ нусхаи фармон ва халосц аз ин ьолати аыибмондагц ва жахолат ба миён омад.

Тамоюли аввал роьи халосиро дар дугявц кардани муносибатьои жамъиятц, яъне зери таъсир ва ьокимияти дин берун кашидани муносибатьои ижтимоц, иытисодц сиёсц ва маданиву фарьангц ва аксаран таылиди к=ркурона ва Щарб ва щаобц кардани шарыиён мефаьманд. Ин гур=ь дар тадыиыотьои охири жомеашиносони ин кишварьо «Щарбзада» номида шудаанд.

Баръакс тамоюли дуюм бо вужуди дар назари аввал к=ьнапараст ва сунаатгаро будан, иллатро на дар ислом, балки дар мусалмонон, шакли диндорц ва шуури динии оньо медиданд. Ба ыавли шоир:

«Ислом бо зоти худ надорад айбе,

Ьар айб, ки ьаст дар мусулмонии мост».

Ва аз ин р= роьи халосиро дар ислоьи шуури динии мусалмонон ва шинохти дурусти ислом ва сарчашмаьои он ва инчунин зинда кардани анъанаи пешыадами гузаштаи олами ислом медиданд. Оньо наышим исломро дар мубориза бо мустамликадорц ва истеъмори щаробц худ дарк мекарданд ва барои сафарбарц ва таждиди ифтихор ваш =ьрати фаром=шшудаи мусалмонон аз гузаштаи илму фарьанг ва ыударати сиёсии халыьои мусалмонон ёд мекарданд.

Ин гур=ь бо номи муслиьин – ислоьотчиёни дар адабиёти илмц машьуранд. Ислоьгарон шахсиятьои маъруф мутафаккирони номии олами исломанд, ки то имр=з дар атрофии осори оньо тадыиыот ва баьтсу баррасиьои илмц идома дорад ва оньо дар таърихи навини кишварьои исломц, дар роьи ба даст овардани истиылолияти миллц озодц аз зери ситами мустамликадорц ва пешрафти ижтимоию фарьангц ва илмии ин кишварьо наыши бениьоят бузург доранд.

Устод Садриддин Айнц, Абдурауфи Фитрат ва жадидон андешаьои зиёдеро дар мавриди таждиди шуури динц, таныиди шакли диндорц ва жаьлу ьуруфоти аморати Бухоро баён карда, даст ба иыдомоти аммонию иныилобц низ задаанд. Охири асри 19 ва нимаи асри 20 наьзати таждиди фикрц – динц ба ду шоха жудо мешавад. Яке модернизм, ки к=шиши ба шароит ва мафьумьои илмию техникц ва ижтимоию иытисодии навро дар Ыуръону ьадисьо дошт, дигаре шохаи эьёи исломц асил, ки мавыеи воыеи равшанфикрон буд. Метавон гуфт, то сольои 70-уми асри 20 мавыеъ ва дастаи гур=ьи аввал боло буд, ьаррчанд таъсири бевосчита осору таълимоти реформаторонни номбурда ьамеша вужуд дошт. Модернизм ьамчун идеологияи буржуазияи маьаллии кишварьои шарыц, исломц дар ин марьила ьадди аксари к=шишро мекард, то исломро ба аьдофи сиёсиву иытисодии худ мувофиы созад. Вале аз сольои 70 – ум ва баъд аз буржуазияи мавыеъ ва наыши собиыи худро дар кишварьои исломц аз даст до два бар ивази он дар саьнаи таърих табаыоти поёнии жомеа баромадан ва аз нав шиорьои эьёи исломи Муьаммад озодц ва истиылоли воыеъц, худшиносц ва таждиди шуури мазьабц ба миён омаданд.



3. Исломи сиёсц дар замони муосир.

Яке аз муьимтарин хусусияти давраи нав афзудани наыши сиёсии ислом дар мазьабьои миллию озодихоьц буд. Агар дар давраи иныилобьои буржуазии ислом ьамчун яке аз воситаьо ва яке аз унсурьои идеологии буржуазц ба кор рафта бошад, дар ин давра идеологияи исломц ба ыувваи асосии пешбаранда табдил меёбад. Ыувваи олии ин наьзати нав Иныилоби Исломии Эрон буд, ки бо сарварии Оятулло Ьумайнц ба щалаба ноил гардида, бв пойгоьи империализми жаьонц дар минтаыа зарбаи калоне зад.

Пас аз Иныилоби Исломии Эрон як ыатор ьодисаьои сиёсие р=б доданд, ки далолат ба фаъол гардидани омильо ва ыувваьои сиёсии исломц дар минтаыа мегардиданд.

Иныилоби Исломии Эрон ва щалабаи Мужоьиддин ва халыи муборизи афщон ба артиши Ш=равц дар сольои 80 – ум нишон дод, ки нер=и ислом ва дини ислом ьан=з аз саьнаи таърих дур нарафтааст.

Дар мажм=, хусусияти асосии Исломимуосир афзудани наыши сиёсц ва идеологии он дар сатьи жаьонц мебошад. Охири асри 20 асри аз нав ба саьнаи сиёсц баромдани ислом р= ба афзоиш ниьодани ом=зиши тадыиыот дар атрофии мавз=ъьои: «Ислом ва сиёсат», «Ислом ва иытисодиёт», «Жомеаи тавьидии исломц», «Демократияи исломц» ва щайраьо мебошад. Идеологияи дини ислом, ки нисбат ба диньои Буддоц ва Масеьц хеле жавон аст, жомеаи жаьониро ба якхудоц, яъне монотеистц ва парастиш намудан ба Худованди яккаву ягона даъват менамояд. Тажрибаьои даврони муосири Жумьурии Тожикисторн ибратом=з аст. Таьлили фаъолияти нер=ьои сиёсц собит месозанд, ки масолиьаи миллц натижати дапрки сатьи мувозинат, таносуби ыувваьо ва гузаштнамоиьои тарфайн ба ьисоб меравад. Чуни муносибат буд, ки дар Тожикистон тарьи хосаи давлатц, дунявц ташаккул ёфт. Ьокимияти дунявц аз муносмбати радикалии идеологц ва мафьуми дунявият даст кашид. Жомеаи Тожикистон набояд ба сатьи кунунии муносибатиьои байниьамдигарц давлати дунявц ванер=ьои жамоаьои динц ыаноат медиьад. Аз хурдтарин имкониятьо бояд истифода намуд, то ки раванди мазкур таывият ва инкишоф ёбад. Аз ин хотир, андешиданир чораьои зарурию муьимро набояд фаром=ш сохт. Чорабиниьо, ки мухталифу зиёданд. Дар кори ташкил ва таъмини муколамаи сарваронщайрирасмии динц, ходимони расмии динц ва намояндагони давлати дунявц наыши асосиро ба =ьда мегиранд. Ьадаф он аст, ки масъалаьои мавжуда сари вапыт ьалли худро пайждо намоянд. Ба он муваффаы гардид, ки таъхлими динц ьарчц бештар ва зуддтар хосияти академц гирад. Чунин муносибат имконият медиьад, ки маъалаи кадрьо ьалли худро пвайдо намоянд ва ба даражаи маълумотнокии зиёиёни мусулмон таъсир расонанд. Оньоро ба ьаёти сиёсц ворид месозанд. Маьз сарварони ыишри равшанфикрон исломи сиёсии навро ба р=овариьои дунявц метавонанд, кафили ташаккулу инкишофи жомеаи мутамаддин гардонида, бегонагии байни мардуми дунявц ва ыисми динии жомеаро ба ьадди аыал расонанд.

Дар назди дапвлати тозабунёди Тожикистон ба сифати вазифаи стратегц таъмини амнияти сохти конститутсионц меистад, ки он тавассути истифодаи захираьои исломц сиёсц низ ба амал бароварда мешавад. Исломи сиёсии замони муосир м=ътадил ва сифати низоми арзишьои динц дар оянда метавонанд, ба сифати яке аз асосьои таьыими давлатдорц хизмат намояд.


Мавз=и 16.

Идеологияи утопистон.

Наыша:

1. Заминаьои пайдоиш ва инкишофи идеологияьои утопиявц.

2. Аыидаьои утопиявц дар эжодиёти мутафаккирони Шары.

3. Алоыамандии идеологияи утопиявц ба дигар жараёньои идеологц.



1. Заминаьои пайдоиш ва инкишофи идеологияьои уттопиявц.

Мафьуми «утопия» аз калимаи юнонц буда, бамаънои - «=» -нест ва «топос» жо – жой нест. Утопия дар сиёсат ьамин хел орз=ест, ки ба вужуд оварданаш ьеж мумкиннест на ьозир ва на баъд. Ин орз= ба ыувваи жамъият такя мекунад. Дар адабиёти фалсафц ва ижтимоии муосир мафьуми утопияро ба маънии гуногун истифода мебаранд. Баъзеьо дар утопия орз=и ьеж ваыт ижронашавандаи инсониятро дар бораи «асри тилоц» мебиннад, дигарон бошан баръакс, вайро чун принсипи реалц маънидод мекунанд, ки дар ьар лаьзаи фаъолияти маънавию амалии инсон ба амал бароварда мешавад. Баъзеьо утипияро ьамчун як шакли тафаккури пеш аз илми байни илму дин маънидод мекунанд.

Аввалин утопияьо дар дунёи антиыа баён шуда буданд. Масалан, файласуфи бузурги Юнони ыадим Афлотун дар асараш «Давлат» фикри зеринро баён намудааст: «Шаьрвандьо аз серию пурц, баробарии молу мулкц ва маънавц умумияти воситаю ьуыуы лаззат мебаранд». Хожагии хусусии оила манзили хусусц вужуд надорад. Оила ьам нест. Инжо ба жои зану шавьари покдоман заньо озоди ба тамоми мардьо таалуы дошта зиндагц мекунанд.

Давлати комил дар инсон таносуби жони танро тарбия мекунад. Онро коллегияи к=ьансолони оыили боадорлат идора менамояд. Ьокимияти олц дар ихтиёри онест, ки аз ьама боаылтару ахлоыан нисбатан боаылтар нисбатан бо дигаон мукаммалтар бошад, маысади асосии зан жорц намдуни ахлоы, хусусан боадолатию некц мебошад одамон дар ин давлат чун дар жазираьои хушбахтиьо умр ба сар мебаранд.

Идеяьои хаёлпарастц дар ин навъи идеология чун эътирози зидди зулму истимори сахт ба вужуд омадаанд. Аз он давра, ки моликияти хусусц чун сабаби жудо шавии одамон бо бою канбащал, истисморкунанда ва истисморшавнда ба вужуд омада, мустаькам гардид к=шиши барьамзадани зулму истисмор ба миён омад ва муборизаи зидди он якжоя бо орз=ю омор, баьри беьбудии оянда пайдо шуд.

Истилоьи «утопия»аввалин бор тавассути асари маъруфи сотсиалистц хаёлии баржастаи англис Томас Мор (1478 – 1535) машьур гардид. Т. Мор асари машьураш «утопия» - ро соли 1516 бо усули мусоьибаи байни худашу дусташ инсонпарвари машь=р Пётр Эгидий ва маллоьи навакак аз сайёьати дурру дарози замину давлатьоои бисёр баргашта навиштааст.

Ба гуфти Гитлодей «утопия» жазираест, ки ба 54 округи баробар таысим шуда, ьар кадомашонро шаьре сарварц мекунад. Ба ьар як округ ьудуди муайяне тобеъ мебошд, ки моликияти жамъиятц утопиявигиьо бошад. Аз ьар як шаьр соле се шаьрывандик=ьансолу дорои тажрибаи дар ьамон муьит, ки шаьри умдатаринц маркази ба ьама баробар жойгираст, жамъ омада, масоили жазираро муьокима менамоянд.

Замину хонаьо ьам баробар таысим шуда, ягон истиыоматкунанда к=шиш намекунад, ки онро васеътар намояд, зеро оньо худро на ба соьиби худ, балки посбони он мешуморанд. Шаьрвандони жомеаи ормонц ьосили дастранжи хешро дар анбори муштаракенигоь дошта, мувофиыи ниёзаш аз он истифода мебаранд. Дар жомеаи ормонии Т.Мор пул вужуд надорад, тилло баорои сохтани ашёи судманде чун зарфьои хонагц истифода мешавад. Шаьрвандони жомеаи ормонц ва гуруснагц ташвиш намекашанд, вале ьаы надоранд, ки ба ьосили заьмати дигарон ба чашми нафрат нигаранд, ё аз ьисоби оньо зиндагц кунанд.

Дар жазираи утопитя тамом масоили муьимро пешакц дар ьар як оидла муьокима намуда, таклифи худро ба санъат мешниьод менамоянд. Ьамин тавр ва халы бавоситаи намояндагони худ доимо фаъолияти сенатро ба назорат мегирад. Ашхоси дорои вазифаи олц ва худи ьоким ьадар жомеаи ормонц тажассум орз=ьои инсонпарварони созмони оыилонаи жамъиятц буда, ба аыидаи Т. Мор таньо маърифат роли ьалкунандаи олимон дар идораи давлатц тантанаи хирадро аз болои жаьолату таасуб ва беьбудии корьои дунявию таъмин карда метавонанд. Ьокимон бояд олимону олимон ьоким бошанд. Ьамин нуытаро ьан=з файласуфи Юнони ыадим Афлотун тасдиы карда буд: «Давлатьо тань дар он сурат хушбахт мешавнд, ки агар шоьияшонро файласуфон адо кунанд».

Олими дигар Т. Компанелла дар асари худ «Шаьри офтобц» мамлакатеро тасвир намдуааст, ки дар он ба шарофати умумияти мамлакат на сармоядору на камюащал вужуд дошта, меьнат ьамчун вазифаи муыаддаси куллц шаьрвандон пурра бо ыонеъ гардонии сокинонаш нигаронида шудааст.

«Шаьри офтобц» дар теппаи баланде жойгир буда, ба ьафт доираи васеъ таысим шудааст, ба ьар кадомаш номи яке аз ьафт сайёра дода шудааст. «Шаьри офтоби» - ро шахси хирадманду р=ьонии аввалине сарварц мекунад, ки дар забони сокинонаш номи «офтоб» -ро гирифтаасту ба забони маьаллц онро метафизик меноманд. Вай сарвари тамоми даьриёну р=ьониён буда, доир ба тамоми масъалаьо ьукми ыатъц мебарорад. Ин шахси шаьрро тавассути идеяьои: ыудрат, хирад ва муьаббат идора мекунад. Ба =ьдаи ыударт тамоми масоли жанг ва суль, санъати ьарбц дар жанг, идораи кадрьои ьарбию таъминоти артиш, тажьизоти ьарбц гузошта мешавад.

Ба =ьдаи хирад бошад, санъати озод ьунармандц, вазифаи мувофиыи олимон, ом=зишгоььои таълимц гузошта мешавад.

Муьаббат бошад, асосан ба тавлиди фарзандону издивожи марду марду назорат мекунад, то ки аз оньо солиму беьтарин гирифта шавад. Тарбияи навзодон табобат, тайёр кардани дорувор, кишту кори щунодориши ьосил, зироаткорц, бо ихтиёри муьаббать гузошта мешавад. Тамоми масъалаьои жумьуриро ин чор шахс муьокима намуда, ба фикри офтоб бо маслиьати якжоя ьама розц шуда, ыувваи ыонунц ва ьатмияти ижроиш пайдо мекунад.

2. Аыидаьои утопитявц дар эжодиёти мутафаккирони Шары.

Ыайд кардан лозим аст, ки аыидаьои утопиявц «хаёлпарастц» дар таълимоти мутафаккирони Шары низ равшан ифода ёфтаанд. Ба монанди Абунаср Муьаммади Фарробц (870-950), Абулыосим Фирдавсц (934-1020), Низомии Ганжавц (1141-1209), Низомулмулк (1018-1092), Убайди Зоконц (1270-1370), Абдураьмони Жомц (1414-1492), Алишер Навоц (1441-1501) ва дигарон. Фарробц дар китоби рожеъ ба аыидаи сокинони шаьри нак=кор менависад: «Жамъияти иноснц ба ду таысим мешавад: комил ва нокомил. Жамъияти комил аз бузург миёна ва хурд иборат аст. Жамъияти бузург - мажм=и жамъияти барои одамони маскунии замин, миёна – ин жамъияти як халыи алоьида, хурд – сокинони шаьр. Жамъияти нимкомил сокинони деьа, маьалла, к=ча ё ьавлии алоьида мебошанд».

Шакли ташакулёфтаи жамъият шаьр ба ьисоб меравад. Шаьре, ки намунаи идракунист ва бо одамон хушбахти мебахшад шаьри нак=кор аст. Дар сари шаьри нак=кор шхсе истад, ки дорои сифатьои махсус ва нек бошад Вай бояд шахси комил, фозил бошад ва бо сифатьои алоыии худ аз дигар шаьрвандон фары кунад. + бояд дорои 12 хислати фитрц бошад: узвьои такомулёфта, фаросат, хотираи х=б, зеьни тез ва дурандеш будан, фикри худро амиы гуфта тавонистан, ах х=роки н=шоки зиёд парьез карда тавонистсн, ьаыиыат ва тарафдрони онро дуст доштан, дурр=щ ва дурр=щгуиьоро бад дидан, ыалби пурифтихор ва ьурмати худро нигоь доштан, пул ва дигар василаьои ьаёти дунявиро бад дидан, ьаыиыат ва пугштибоньои онро дуст доштан, душманц, беадолатц ва зулму истибдод будан,

Абулыосим Фирдавсц дар «Шоьнома» - и образи шоьи одилро офарид. Ба фикри Фирдавсц ба шоь ват ахти = чунин хусусиятьо зарар меаварад. Агар ваыте ки шоь з=ровариро ба кор мебарад ё ин ки шахси ношоистаро дуст медорад ва пулу мол, пайдо мекунад.

Асари дигаре, ки хусусияти хаёлпарастц дорад, «Сиёсатнома» - и Низомулмулк ба ьисоб меравад. Низомулмулк таъкид мекунад, ки тамоми амалдорони давлат, ьатто вазир бояд зери назорати доимии шоь бошанд. Хусусан аз болои фаъолияти уммол, яъне маьз бо андозгирц муттасаддц бояд сахт назорат бурда шавад, зеро = ба омми васеъи андоздиьанедагон сару кор дорад. Низомулмулк чунин меьисобад, ки аз кори уммол доимо бохабар шудан лозим аст, зеро оромию тавоноию мамлакат аз =вобаста аст. Нисбати вазирони Низомулмулк чунин менависад: «Ва аз авьоли вазирони мутамаддон ьамчунин дар сир мебояд пурсиданд, то ш=щльо ба важь мерасонанд ё на, ки салоьу фасоду подшоьу мамкалакат ба = вобаста аст, ки чунин вазир некравиш набувад. Дар мамлакат ьалол таваллуд кунад, ки дарк натавон ёфт ва ьамеша подшоь маргардону ранжурдил ва вилоят мустариб».

Мутафаккири машьури шары Абдураьмони Жомц низ аыидаьои зиёди утопиявц дорад. Жомц адлро манбаи некц меьисобаду зулмро мабдаи ба дин. Адл заминро ба масофаи 1000 фарсанг мунаввар мекунаду зулм 1000 фарсангро бо торикц мещ=тонад. Жомц дар «Баьористон» менависад:


1   2   3   4   5   6   7

  • Мавз=и 14. Идеологияи дини масеьц. Наыша
  • 2. Таълимоти асосии идеологияи дини масеьц.
  • Мавз=и 15. Ислом ьамчун жараёни идеологияи дини муосир. Наыша
  • 1. Пайдоиш, барыароршавц, ташаккул ва инкишофи ислом.
  • 2. Таълимоти идеологияи сиёсц дини ислом.
  • «Ислом бо зоти худ надорад айбе, Ьар айб, ки ьаст дар мусулмонии мост».
  • 3. Исломи сиёсц дар замони муосир.
  • Мавз=и 16. Идеологияи утопистон. Наыша
  • 1. Заминаьои пайдоиш ва инкишофи идеологияьои уттопиявц.
  • 2. Аыидаьои утопитявц дар эжодиёти мутафаккирони Шары.