Мавз=и Идеологияи сиёсц ьамчун шакли шуури жамъиятц Наыша

Главная страница
Контакты

    Главная страница


Мавз=и Идеологияи сиёсц ьамчун шакли шуури жамъиятц Наыша



страница4/7
Дата06.01.2017
Размер1,06 Mb.


1   2   3   4   5   6   7

Мавз=и 11.

Идеологияи миллии замонри муосир.

Наыша:

1. Хусусиятьои идеологияи миллц.

2. Ташаккули идеологияи мллц.

3. Идеологияи миллц ва динц дар замони муосир.


1. Хусусиятьои идеологияьои миллц.

«Миллат умумияти устувории

таърихан ташаккулёфтаи забонц,

ьудудц, ьаёти иытисодц ва

хислати равонии дар умумияти маданият зоьиргашта мебошад».

И.В.Сталин

Дар бапробари ба даст овардани истиылолият ба мо имконият пайдо шуд, ки ин атои таърихиро ба манфиати жомеа баьри ояндаи нек ва хушбахътии вайд =стию бародарц, ваьдату япорчагии миллати тожик мувофиыи аылу хиради хеш истифода барем.

Мафьуми асосц ва марказии раванди муносибатьои миллц дар идеологияи миллц «миллат» аст. Мафьуми мазкур пеш аз пайдоиши миллатьо ба вужэуд омадааст. Дар аввал мафьуми миллат барои ишора намудан ба ыабила ва халыияте, ки хусусиятьои умумии фарьангц ва забонц доштанд, истифода бурда мешуд. Хусусиятьои этникии ыабила, халыият ва миллатро ба ьисоб гирифта, дар маънои маьдуд оньоро умумиятьои миллц номидан мумкин аст. Аммо ьолатьое, ки ьамбастагц ва алоыаьои дохилии оньо ьам ба сифати этникц ва ьам ба сифати ижтимоию иытисодц ба ьисоб гирифта мешаванд, мафьуми «миллат» маънии васеъро ба худ мегирад.

Мафьуми «миллат» - ро дар шакли «р=ьи миллц», «иродаи миллц» маорифпарварон ва ходимони иныилоби бузурги франсавц васеъ истифода намудаанд. Ьамин фаъолияти муьыыиыию амали оньо буда, ки мафьуми «миллат» ба сифати умумияти ижтимоию таърихии одамон муаррифи гардид. Миллат ва муносибатьои миллиро муаьыыиыони зиёде мавриди ом=зиши ьамажониба ыарор додаанд. Масъалаи муносибатьои миллц ба яке аз проблемаьои мураккабтарини олами муосир табдил ёфтааст. Ьам дар мносибатьои дохили кишварц ва ьам дар муносибтьои байни давлатц, муносибатьои миллц ва ваьдати миллию япорчагии он маыоми хоса пайдо намудаанд.

Муттассифона ыадамьои аввалини истиылолият дар жумьурц, ки ба муыобилияти сатьи омильои дохилц ва берунц дучор гардид, нишон дод,ки таъмини истиылол ва ба вужуд овардани идеологияи устувори ваьдати миллц кори осон набудааст. Таърихи тамаддуни дунё собит кардааст, ки манбаи пешрафти ижтимоии ьамагуна жомеа нер=и ыишри равашанфикрон ба ьисоб меравад. Агар жамъият соьиби боигарии маънавц бошад, ьамагуна мушкилию ыашшоыиро паси сар мекунанд.ю дар шароити имр=заи мураккаби вазъи сиёсии жумьурц вазифаи муьимтарин бояд аз щамхорц намдудану баланд бардоштани шаъни шараф ва самаранок истифода бурдани нер=ьои ыишри равашанфикрон иборат бошад. Дар ьама давру замон фаром=ш набояд кард,ки устувории ьаёти маънавии жомеа ваьдату ягонаии миллат аз дилгармии коркунони соьаи илму техника маорифу маданият ва саноат, ьифзу шаъну шарафи оньо, андозаи иштироки оньо дар ьаёти ьарр=заи жомеа вобаста аст. Устувории ьаёти маънавц инкишофи шахсият, ки дар заминаи он нер=и ыишри равшанфикрон ташакул меёбад, бо мафьуми озодц ва идеологияи ваьдати миллц алоыаманд аст. Инкишофи маънавц ва ваьдат дар ьамжоягц ьамаваыт озодиро мехоьад. Длар сояи озодц ьаыиыат фир=з мешавад ва жаьон роьи камолотро мепаймояд. Р=ье, ки истиылолу ваьдат надорад ва тобеи дигарон ё мутеъи тамоюлоту шаьвати хеш аст, нер=манд нест.

Ин нуытаьоро барои он махсус ыайд карданием, ки дар жомеаи мо чунин рафтори баъд ба ьукми одат даромадааст, ки дар ьолати ду аыидаи бо ьам зид омаданаш соьибони яке аз ин аыидаьо душман ьисобида мешавад. Набояд чуни бошад. Ьаёти маънавц дар жомеа ьамон ваыт устуворц пойдор мегардад, ки агар одам худро зодо ьис кунад, ба индагии хушбахтона боварц ьосил намояд, дарк кунад, ки вай барори жомеа длозим аст. Дар навбати худ жомеа барои рушду такомул ва ьифзи шаъну шарафи вай ьама имконияту шароитьоро муьайё мекунад. Устувории ьаёти маънавии жомеа аз бисёр жиьат бо амиы муайян намудани муносибати дину давлат вобаста аст. Ба ьеж касс п=шида нест, ки дин ьамеша пайдоиши тамаддуньо буда,сарнавишти жаьонро таъин намудааст ва ьан=з ьам дар тамаддуни ьозираи дунё нуф=з дорад. Дин ьама ваыт роли ибодаткории жомеаро ижро кардааст. Агар ибодаткорон ин вазифаи худро поквиждонона ижро кунанд, пас дар кори ташакули ахлоыи ьамидати жомеа роли муьим бозиданашон мумкин аст.



2. Ташакули идеологияи миллц.

Идеологияи сиёсц якеаз ыисмьои асоии шуури жамъитятц буда, маыоми он дар раванди сиёсии жомеа хеле калон мебошад. Муносибатьои миллц харакатери интергралц дошта, дар худ масъалаьои иытисодц, ижтимоц, сиёсц, ьуыуыц, маъданию ахлоыиро дар бар мегирад.

Бояд гуфт, ки масъалаи идеологияи ваьдати миллц тамоми тарафьои ьаёти жамъиятиро фаро мегирад. Жиьати характерноку нишонаьои муносибатьои ваьдати миллц дар он зоьир мегардад, ки оньо устувор мебошанд ва доимо дар инкишоф буда, як сифатро гумм карда, ба худ дигар сифатро мегиранд.

Аз ин р= миллат ин шакли олии умиумияти таърихию этникии одамон буда дар асоси умумиятьои ьаёти ытсодц, забон, ьудуд, хусусиятьои ьаёти маданц, шуур ва психология ташаккул меёбад.

Нишонаьои дар боло зикр шуда на ьамаваыт дар як ьолати нигоь дошта мешаванд, ба шароити муьими таърихц ыисме аз оньо метавонанд дигаргун шаванд. Аз ьама нишонаи доимии миллат, забон, маданият, анъанаьо, урфу одат мебошанд ва оньо кам тащйир меёбанд.

Маълум аст, ки дар сольои охир, махсусан баъди пош х=рдани давлати ш=равц дар ьаёти иытисодии миллатьо дигаргуниьои жиддц ба амаломаданд ва муносибатьои байни миллатьо хеле тезутунд гардида, дар байни миллатьо можароьо сар задаанд. Дар натижа иделогияи миллатгароц ба миллатгароии интернатсионализм муыобил гузошта шуд. Ьоло вазифа дар жомеаи башарии жаьони муосир аз он иборат аст, зиддиятьои ьайни миллатьо аз нуытаи назари илмц мувофиы ба шароти ьозира, сиёсати миллц ва дигар омильое, ки барои созиш намудани вазъи х=би сиёсц аз сари нав ьаматарафа таьлил карда шаванд.

Яке аз камбудиьое, ки дар сиёсати миллц дар давраи Иттиьоди Ш=равц роь дода шуд, вайрон кардани таносуби байни интернатсионализм ва манфиатьои миллц буд. Ин сабагори асосии сар задании норозигии ва можароьои байни идеологияьои миллц гардид. Дар зери шиори ьимояи манфиатьои миллц ьуыуыи жумьуриьои миллц то як андоза маьдуд шуд ва тамоюли табдили давлати федералц ва унитарц пурз=р гардид.

Дар шароити ьозира, ки ба жои давлати ягонаи сермиллати Иттиьоди Ш=равц, иттиьоди давлатьои соьибихтиёр ва мустаыил ташкил шудааст, бояд принсипи интернатисионализм як воситаи муьими бо ьам муттаьидкунандаи байни миллатьо ва давлатьои соьибихтиёри мустаыил гардад. Аммо дар шароити нав бояд, ки манфиатьои ьар як миллат пурра ба принсипи интернатсионализм вобаста карда шаванд.



3. Иделогияи миллц ва динц дар замони муосир.

Бояд дар байни манфиатьои миллц ва интернатсионалц таносуби боэътимод иужуд дошта бошад ва ин воситаи муьиме мегардад дар мустаькамшавии сиёсати миллии байни давлатьо. Муносибатьои миллц яке аз категорияьои душвори ижтимоию сиёсц буда, ьамчун шакли махсуси ижтимоц ба шумор меравад.

Азбаски сиёсати ин фаъолият дар ьаёти байни гур=ьои калон ва хурд мебошад, моьияти ба ьам алоыамандии миллатьо ва халыиятро ьокимияти давлатц ба танзим меандозад вабо ьамин муносибатьои миллц характери сиёсц мегиранд. Ин вобастагц дорад аз аьамияти давлат ьамчун омили муьими ташаккул ва инкишофи миллатьо ва халыиятьо. Ба ьолатьои асосии консептуали сиёсатц миллц чунин проблемаьо дохил мешаванд:

А) эътирофи ьуыуыии милатьо барои худ муайнкунии баробарии халыьо, ьамкории байниьамдигарии фоидаовар;

Б) эьтироми манфиатьои байни ьамдигарц, оштипазирц нисбат ба милатчигц ва нажодпарастц, маькуми сиёсц ва ахлоыии шахсоне, ки мехоьанд аз ьисоби дигар халыьо бой шаванд;

В) ба назар гирифтани манфиатьои гур=ььои

майдаи миллц.

Карл Маркс ва Фридрих Энгелс ьан=з роьи дурусти ьали масъалаи миллиро дар нимаи дуюми асри 19 асоснок карда, онро ба щалабаи револиютсияи сотсиалистц пайвастанд. Маркс щайд карда буд, ки миллате, ки миллати дигарро зулм мекунад, худ озод буда наметавонад.

В.И.Ленин марксизмро инкишоф дода, принсипи «Ьуыуыи худмуайнкунии милатьо»-ро пеш гузошт, ки дар инкишофи минбаъдаи муносибатьои миллц наыши муьим бозидааст.

Сиёсати миллц ду вазифа дорад:

1. Вазифаьои стратегии дурр, ки як давраи муайни таърихиро дар бар мегирад;

2.Сиёсате, ки давраи наздики жориро фаро мегирад;

Дар ин ьолат шароити минтаыаро ба назар гирифта, сиёсати дифренсалц бурдан лозим аст. Инчунин омильои географц раванди демографц, хусусиятьоти таърихии ташаккул ва инкишофи миллатьо, халиыиятьо, ьайати миллц, жиьатьои динц анъанаьо ва псхологияи миллаторо ба назар гирифтан зарур аст.

Дар сурати ба назар гирифтани ин масъалаьо муносибатьои байни миллц тезу тунд мешаванд ва ин ба можараьои байни миллатьо оварда мерасонад. Дар замони имр=за ба масъалаьои можароьои байни миллатьо оварда мерасонад. Дар замони имр=за ба масъалаьои байнимиллц аьамияти калон дода мешавад.

Сиёсатц марксисти-ленинц ьалли масъалаьои муьими принсипиалиро дар бар мегирад: эътирофи ьуыуыи миллатьо, худмуайянкунц, интернатсионализм, ёрии байниьамдигарц барои аз байнбурдани аыибмонии иытисодц ва маданц, ташакуули давлатьои хурду калон барои халыьои хурду калон, таъмини пурраи баробарьуыуыии шаьрвандонва миллатьо новобаста аз фарыиятьои забонц, динц, ирсц, миллц ва щайра.

Яке аз принсипьои дигари демократии ьалли масъалаи миллц, ки классикони марксизм – лененизм пешниьод карда буданд, ин принсипи ихтиёрии мутаьидди миллатьо ва халыиятьо дар як давлати федеративц, конфедеративц иттиьод ва ьуыуыи жудошавии худмуайянкунц мебошанд. Бояд ыайд карда, ки дар протсесси сохтмон, сотсиалимз то як андоза ин принсипьо ба инобат гирифта нашудаанд ва сабабгори асосии сар задании можароьо дар миллатьо шудаанд.

Минбаъд дар ваыти амалц кардани сиёсти миллц бояд душвориьо ва хусусиятьои муносибатьои миллиро ьамчун объекти идоракунии ижтимоц ба назар гирифта, дар идоракунии миллц ба масъалаьои дар боло зикршуда диыыати ьаматарафа додо шавад.

Муайян намудани ыонуниятьои объективии тамоюли инкишофи муносибатоьои миллц ба он ба таври оптимлц, муайян намудани сиёсти миллц, роьбарии маысаднок барои инкишофи идеологияьои муносибатьои миллц шароит фароьам оварда шуд.

Умуман, дар натижаи саъю к=шиши роьбарони олимаыоми давлат сульу салоь ба даст омадааст ва уме даст, ки мардуми Тожикистон ба ин гунна можароьои бемаънц ьаргиз роь намедиьанд. Ягона роьи ьалли ьамагуна можароь ин гуфтушунид, якдигарфаьмц аз гуноьи якдигар гузаштан ва ниьоят созиши байни ыувваьои мухолиф мебошад, ки дар ин амали хайр таъсир ва нуфузи идеологияи миллц барои ягонагц ва ваьдати миллц, маыом ва наыши манфиатбахш мегузорад.

Мавз=и 12.

Жараёньои асосии идеологияьои динии замони муосир.

Наыша:

1. Алоыаи дин бо сиёсат.

2. Идеологияи динц ва сиёсати давлат.

3. Характери сиёсии идеологияи динц.


1. Алоыаи дин бо сиёсат.

Дар асоси ом=зиши таърихи диньо ё диншиносц маълум мегардад, ки дар замони муосир се дини жаьонц вужуд дорад, ки ьар яки он ихлосмандон ва пайравони худро дорад. Диньои жаьонц чунинанд: 1. Дини Буддоц ё Биддизм, 2. Дини Масеьи Християнц ё Насронц, 3. Дини Ислом.

Ьар яке аз ин диньои дар заминаьои муайяни таърихц барои жомеаи вазифаи муьимеро ба жо овардааст. Инчунин дар ташаккул ва жаьонбинии илмию дунявии ьар як фард, дин наыши муайян дорад.

Муносибати байниьамдигарии сиёсат ва дин ьамаваыт дар як сать ыарор надорад. Он ьамчун зерсистемаи тамоми тащйиротьои сифатии инкишофи жомеаи таърихиро дар худ ифода менамояд. Ба муносибатьои байниьамдигарии дин ва сиёсат раванду омильои гуногун таъсир мерасонанд. Аз ин жост, ки сатьи ин муносибатьо аз ьолати инкишофи раванду ьодисаьои дигари жамъиятц вобастаанд. Макон ва замон дар муносибатьои байниьамдигарии дин ва сиёсат дигаргуниьои куллиро ворид месозанд.

Пеш аз оне, ки сари масъалати идеологияи динц ва махсусиятьои инкишофи он андеша намоем, дар заминаи ьукми зарурат, равшанц андохтан ба масъалаи пайвастагц ё алоыамандии дин ва сиёсатпро муьим мешуморем. Саба он аст, ки дар бештари ьолатьо мутахассисон ва ходимони сиёси жамъиятц ва динц пайдо мегарданд, ки ьамгироии дин ва сиёстро эътироф наменамоянд. Аз жумла, дар дини Ислом, Масеьц, Буддоц, чунин муносибат жой дорад. Идеологияи динц яке аз навъьои асосц ва маълумтарини идеологияи замони муосир мансуб меёбад. Дар як ваыт он яке аз навъьои ыадимтарин идеология буда, дар сатьи гуногну ифода мегардад. Диньои муосир дар сатьи диньои жаьонц, минтаыавц ва маьаллц фаъолият доранд. Идеология ба таълимоти динц ва аркони асосии оньо асос меёбад.

Китобьои муыаддаст заминаи асосц ва муьимтарин иделогияи динц мебошанд. Дар рафти инкишофи таърихи муносибатьои дин ва сиёсат тащйир меёбад. Ташкилотьо ва ходимони динц тавассути андешавандц тащйирпазири ба дин ва арзишьои он фаьми вап хосиятьои нав ба навро ьамроь мегардонанд. Дар бештари ьолатьо воридоти арзишьои навини хосияти идеологц пайдо менамояд.



  1. Идеологияи динц ва сиёсти давлат.

Дар шароити инкишофи муосири муносибатлои байниьамдигарии сиёсат ва дин бештар ду тамоюл бартарй дорад.

Тамоюли аввал дар шакли р=оварии сиёсат ба дин зоьир мегардад. Он бештар тажассуми раванду муносибатьои сиёсиро дар дин инъикос менамояд. Яъне, тамоюли аввали муносибатьои мутаыобилаи дин ва сиёсат джар шакли динигардонии сиёсат арзи ьастц дорад. Раванди мазкур хусусиятьои гуногунро дар касб намудааст. Пеш аз ьама зарур аст, ки сатьи диндорц ва доираи диндоронро дар жомеа ба ьисоб гирифт. Муносибати одмон ба дин дар чц ьолат аст? Вобаста ба ин савол жавобьои зиёде вужуд дорад, ки ьар як хонандаи дин тафаккуру жаьонбинии худро ба таври гуногун пешниьод менамояд.

Сиёсатмадорон омили диниро дар баррасц ва ьаллми масъалаьои мухталифи жомеа ба назар мегиранд. Омили динц метавонад, дар ьалли масъалаьо к=мак намояд ва воситаи муьими муваффаы гаштан ба маысадьои сиёсц бошад. Жомеаи муосир, ки бештар аз диндорон таруиб ёфтааст, хоь нохоь баьисобгирии ьиссиёт ва фаъолят ва рафтори диниро ба мадди аввал мебарорад ва дар ьалли масъалаьои сиёсц ва ьатто ходимони динц истифода менамояд.

Жиьати муьимро дарки амиыи мыом ва наыши диндорон ва иттиьодияиьои динцц дар пешрафти жомеа касб менамояд. Иттиьодияьои динц ходимони дин ва таркиботи дигари динц метавонанд дар ьалли масъалаьои мухталифи ижтимоию иытисодц ва фарьвангц аьм гиранд.

Маыом, наыши дин ва иттиьодияьои диниро дар пешрафти жомеаи муосир ба назар гирифта, ьокимияти сиёсц, сиёсати самаранонкро нисбати оньо воыец мегардонад. Муьим аст, ки шароити мусоди амал намудани иттиьоидяьои динц ва воыец гардонидани фаъолияти гуногунжабьаьои динц муайё бошад. Ходимон ва иттиьодияьои динц тавонанд, ьангоми ба амал баровардани фаъолияти динц аз воситаьо гуногуни коммуникатсионии давлатц в жамъиятц истифода намоянд.

Дар ЖТ соли 1994 ыонун «Дар бораи дин ва ташкилотьои динц» ва иловаьо аз таърихи 12 – майни соли 2001 ыабул гардидааст. Он ьамаи талаботьои ьужжатьои муьимтарин сиёсц: «Эъломияи умумиьуыуыц башар» - и СММ аз 10 декабри соли 1948; «Паймони байналхалыц дар бораи ьуыуыьои шаьрвандц ва сиёсц» аз 16 – уми декабри соли 1966; «Мушоьидаи хотимавии машварат оиди амният ва ьамкорц дар Аврупо» аз 1 августи соли 1975; «Партияи Париж барои Аврупои нав» аз 21 – уми ноябри соли 1990 ва щайраьоро оиди озодии афкор, виждон, дин ва эътиыод ба инобат гирифтааст.

Ыонуни мазкур вобаста ба шароити мушазхаси Тожикстон имконитьои озода ба амал баровардани озодии виждон, дин афкори эътиыодро асоси ьуыуыц мебахшад. Муносибати байни давлат ва иттиьодияьои динц, жамоаьо ва мазьабьои диниро танзим менамояд.

Ьамин тариы моьияти тамоюли аввалро ьимояи талаботу манфиати диндорон, р=ьониён ва ташкилотьои динц созмон дода, дин ьамчун унсури сиёсат воситае, ки ьокимияти сиёсц онро бо нафъи худ истифода мебарад, дониста мешавад.

Тамоюли дуюми муносибатьои байниьамдигарии ситёсат ва дин дар шакли сиёсигардонии дин зоьбир мешавад. Он бештар ьодисаьои зеринро фаро мегирад. Иштироки ходимони динц ва ташкилотьои динц дар фаъолияти сиёсц ташаккули ьаракатьо, ьизбьои сиёсц ва иттиьодияьои жамъиятии дигар дар асосьои динц, иштироки ходимони дин Ш=рои уламо дар ьалли можароьои сиёсц ва щайраьо беш аз беш иттифоыьои бузурги динц ба монанди Ш=рои умумижаьонии калисоьо, Созмони Конфренсияи исломц, лигаи олами исломц, бародарии умуижаьонии будпарастон, Созмони умумжаьонии сионистон ва щайраьо аз худ дарак медиьанд.

3. Характери сиёсии идеологияи динц.

Вобаста ба характери сиёсц доштани идеологияи динц ду тамоил вужуд дорад: якум ьар яки сиёсатмадор барои ба даст овардани ьокимияти динро истифода мебарад.

Дар мамлакатьои щарб таъсири идеологияи насрониву демократц бузург аст. Он вобаста ба мавыеи шаьрвандон нисбати арзишьои ахлоыи ва мадани равона буда, инкишофи сиёсц ва ижтимоиро ба фаъолияту озоду баробарьуыуыи шаьрвандон пайваст менамояд ва дар чунин маврид рафтори хешро дар заминаи ыоидаьои ахлоыц – динц мураттаб менамояд. Асоси щрявии идеологияи насрониву демократиро синтези «олами муьаббат» ва «олами ьокимият» ташкил менамояд.

Субъектьои динии сиёсат вазифаьои гуногуни мухталифро ижро менамояд. Оньо дастурьои махсуси фаъолиятро омода месозанд. Консепсияьои динию сиёсц – барномаьо, ыоидаьои ьуыуыии динц, принсипьои асосии сохтори давлатц, проьу воситаьои мутобиыгардонии муносибатьои байниьамдигарии субъектьои сиёсати кабир ва щараьоро таьия ва танзим менамояд.

Дар вобаста ба характери муносибатьои динц ба муносибатьои сиёсц, равандьо ва институтьои сиёсии жомнее таъсири гуногун мерасонад. Ин муносибатьо метавонанд, дар шакльои ьамкорц, ьамраъйц, бартарц, раыобат, можарогароц, фанатизми динц ва щайраьо воыец гарданд. Шакли махсус ва канораи муносибатьои динию сиёсиро жангьои хосияти динидошта ташкил медиьанд. Можароьои мусаллаьона, ки маысади ифодаи талабьои динц, аз жумла дарёфти, озодии динц, ба таълимоти ортодоксалц баргаштан, ьимояи адолати динц, ьимояи бародарони ьамдин, озодибахши жойьои муыаддаси динцва щайраьоро доранд, оньо инчуни нуытаи баланди фаъолияти иттиьодияьои динии инфиродц мебошанд.

Дар олами муосир дин ва иттиьодияьои динц дар равандьои сиёсц ва муносибатьои байналхалыц низ таъсири фаъол мерасонанд. Табиати динии кишварьо метавонад муносибати байни давлатьоро бо пояи нав барорад. Дар муносибат нисбат ба дин ва сиёсат дар ьама ьлат тамоильои дутарафа, яъне барои ба даст овардани мансаби ьар як сиёсатмадор динро истифода мебарад ва инчунни ьар як диндор низ барои ба даст овардани манфиатьо сиёсатро мавриди истифода ыарор медиьанд. Дар айёми ьозира жиьти идеологии асъала хосияти барждаста дошта, он асосан муносибати идеологии давлат ба маыом ва наыши дин дар жомеаро ифода менамояд.


Мавз=и 13.

Буддизм ьамчун жараёни идеологияи динц.

Наыша:

1. Заминаьои таърихц ва фалсафии пайдоиши ва инкишофи идеологияи дини Буддоц.

2. Жараёньои асосии идеологияи дини Буддоц.

3. Алоыамандии идеологияи дини Буддоц бо дигар мдеологияьои сиёси замони муосир.


1. Заминаьои таърихц ва фалсафии пайцдоиш ва инкишофи идеологияи дини Буддоц.

Дар ыатори масеьият ва ислом Буддоия бо доираи диньои жаьонц дохил мешавад. Буддоия аслан дар мамолики Осиёи Жанубц – Шарыц ва баъзе вилоятьои Шарыи Дури Россия интишор ёфтааст. Буддоия асрьои V – VI то мелод дар ыисми Шарыи Ьинд пайдо шудааст. Пайдоиши Буддоия як навъ эътироз ба муыобили ьиндуия ва таысимоти синфию коставии браьманьо буд. Асосгузори Буддоия шоьзодаи Ьинд Ситхарта Гауттама буд.

Дар чуни муьите асосгузори Буддоия шоьзода ьаёт мегузорад. Ситхарта Гауттама дар сини 20 – солгц аз зиндагии шоьона ва дарбор даст кашида. Роьи биёбон, дарвешц ва тарки костаьои нафсониропеш мегирад. Р=зе дар маконе бо номи Б-дьа Гая расид ва даруни беша рафта зери дарахте бинишаст ва ба тафаккуру муроыиба пардохт ва аьд намуд, ки за зери ин дарахт нахезад, то ваыте ки ьаыиыатро дарнаёбад. Ниьоят пас аз ьафта ба мартабаи саодати маьз - -«ишроы»- -и комил ноил гашт. Ин воыеа дар сини 35 – солагиаш роь дод. Сипас = бо худ гуфт, ки олитарин6 маратабаи ьаётро дарёфтам ва таклифи р=ьонии худро ба поён расонидаам, дигар манн он Гауттамаи собиы нестам. Аз ин пас «Буддо» шуд, яъне мунаввар бо нури илми ьаыиыат гардид. Буддо баъди 45 –соли оварагардии доимц ва таълими шогирдон дар ьудуди соли 480 дар сини 80 – солагц аз олам чашм п=шид.

Дар ыарни 5 – уми пеш аз милод ду оини навин тавассути Буддо ва маьовира ба вужуд омад. Буддо чуни гуфт: «Дар худ се оташ – таманно, кина ва жаьлро хом=ш кун, он гоь ба нирвана. Ки хом=ш кардани майл, кина ва нодонц аст, хоьц расид». Ин ьамон, марьилаи фанои маьз буд, ки он вориди тасаввур шудааст. Буддо ьаргиз даъвои паёщамбарц накард, баки = мутафаккире буд, ки як силисила оыоиди фалсафц вазъ намуда, шарита ва тариыати дастури «дьарма» - ро бунёд ниьод. Чуни шариату тариыат баъдьо ба тасаввур таъсири судбахш расолнидааст. Буддо дар зери дарахти анжир ба ьаыиыат роь ёфт ва аз ьамин жост, ки он дарахтро дарахти дониш номидаанд. Вале дар они Буддо аз вужуди эзидц баьс нанамудааст, балки рафта – рафта пайравони = роьбари худро ба маыоми илоьиёт расонидаанд ва жаьонро аз мужассамаву тасвирьои = пур сохтанд.

Муьимтарин таълимоти Буддо дар китобе бо унвони «Сутрос» дарж ёфтааст ва пайравони = гуфтаьбояшонро дар маьм=ае таьти номи «Се сабади аылу хирад» ё «Топика» гирд овардаанд. Буддо дар бистари марг чунин гуфтааст: «Таньо ба шунидан ыаноат накунед. Оину аыоиди бостониро бовар намоед. Ба таньоц гуфтори маыомоти р=ьонц ва дунявиро бипазиранд».

Ба андешаи Буддо комёбу пир=зии инсонц аз нер=и ботинии худи у пайдо мешавад ва р=ьи инсон аст, ки ба мартабаи камол рассад. Буддо минкури ыурбонц, дуо ва таъсири ин аъмол дар сарнавишти инсон буд. Одамц бояд аз маьлову тамаъкориро шаьвати худро фур= нишонад то ба мартабаи наравна, яъне фанои мутлаы бирасад.



2. Жараёньои асосии идеологияи дини Буддоц.

Буддоия милси тамоми диньо ба равияьо фирыаьо жудо шудааст.

Маъмултарин равияьои Буддоц Хинояна ва Махояна мебошад. Дар Буддоия Хинояна маънои роьи танги нажотро дорад. Яъне ьар шахс метавонад нафси худро таньо аз роьи роьибц муайян намояд. Махояна бошад, маънои роьи васе нажотро дошта, ьар як фарди буддоц метавонад тапвассути корьои жамъиятц ва ижрои расму таомули динц ва нажоти нафси хеш умед банда.

Моьияти таълимоти Буддоия дар дарёфти 4 ьаыиыат зоьир мегардад:

1. зиндагц ранжу алам аст ва ин ранжу алам дар тавли, пирц, беморц ва ранжи ьаёт зоьир мегардад.

2. сабаби тавлид хоьишу майли инсон ба лаззат ва баыои зиндагц вобаста аст.

3. Раьоц аз азобу кулфат. Раьоц аз хоьишу орзуст.

4. Ягона воситаи раьоц ва мвйлу хоьиш аз зиндагц даст кашидан аст.

Инчунни дар Буддоия таълимоти ьаштгонаи ыоидаьо маъмул аст. Ин талаботьо чунинанд: жонваронпро гаозоред, д=здц накунед, зинно накунед, дуо=щ нагуед, щайбат ва айбж=ц накунед, худхоьиро аз дил дурр созедю, ки кинаи касеро дар дил нагиред, дили худро аз жанги жоьилию нодонц пок созед ва нафси худро дар зевари маърифати ьаы биёред. Ьар як фарди Буддоц бояд назари рост, нияти рост, каломи рост, кридори рост, маоши рост, саъю амал дар роьи ростц ва андешаву тафаккур дар роьи ростц дошта бошад. Ьар касс, ки молики ин сифати ахлоыц бошад, нажоти ьаыиыц насибаш мегирад ва бо ьолати ниривана мерасад.

Тавре, ки дар боло зикр гардид, китоби муыаддаси Буддоиён «Топика» буда, ба маънои «Се сабади аылу хирад» ро дорад. «Топика» аз се ыисм иборат аст:

1. Винноя пика. Дар Виноя пика ыоидаьои ташкили жамоаи роьибон, ыоидаьои рафтор, зиндагии м=минон, инчунни меъёри жазо барои ыоидаьои муайяншуда сухан рафтааст.

2. Суттапика -ба масоили ибодати Буддоия бахшида шудааст.

3. Абьидомпика - он аз 7 китоб иборат аст. Аыидаи динию фалсафц аз ахлоыию баён мекунад, ки г=ё худи Буддо гуфтааст.

Мувофиыи таълимоти Буддоия се олам вужуд дорад:

1. Олами ьиссц. Ин олами инсон, ьайвонот ва арвоь аст. Да ин олам нафси инсон ба нафси ьайвонц ва бо арвоь дар робитаи доимц буда. Аз чигунагии рафтор, гуфтор ва аъмоли мавжудоти ин олам ба олами дуюм хабар мерасонад.

2. Олами афлок дар он худоьо зиндагц мекеунанд.

3. Олами холиыи мутлаы. Дар он таньо Буддо зиндагц дорад.

Мувофиыи таълимоти Буддоия ду олами аввал муваыыатц ва гузаронанд. Таньо олами холиыи мутлаы – олами Буддо абадц ва тащйирнопазир аст. Дар Буддоия бар хилофи ьиндуия ва бараьмания нажоти нафс ба к=шишу роащбати худи шахс вобаста аст. Дар Буддоия мансубият ба коста, эътиыод ва яздонии сершумор, маросиму анъанаьои серьажм моьияти худро гумм кардаанд.

Бо вужуди он ьамчун идеологияьои жамъияти щ=ломдорц Буддоия щуломон ва шахсони тобеъро пайравони Буддо намедонист буддоия дорои жамоаьои зиёди роьибц, ки санкьц ном дорад, мавжуданд. Г=ё аввалин Санкьц аз тарафи худи Буддо таъсис шудааст. Дар Буддоия кибру щур=р, манъ аст. Истеъмоли машрубот, истифодаи жавоьироти артиёт низ манъ аст. Т=ьфаи чизьои тиллогц ва нукрагц мамн=ъ аст. Роьибон бояд таньо ба ибодату гадоц р\згузаронц намоянд.

1   2   3   4   5   6   7

  • 1. Хусусиятьои идеологияьои миллц.
  • 2. Ташакули идеологияи миллц.
  • 3. Иделогияи миллц ва динц дар замони муосир.
  • Мавз=и 12. Жараёньои асосии идеологияьои динии замони муосир. Наыша
  • 1. Алоыаи дин бо сиёсат.
  • Идеологияи динц ва сиёсти давлат.
  • 3. Характери сиёсии идеологияи динц.
  • Мавз=и 13. Буддизм ьамчун жараёни идеологияи динц. Наыша
  • 1. Заминаьои таърихц ва фалсафии пайцдоиш ва инкишофи идеологияи дини Буддоц.
  • 2. Жараёньои асосии идеологияи дини Буддоц.